Παρασκευή, 20 Οκτωβρίου 2017
 
Kεντρική σελίδα
H εταιρεία
Σκοπός
Ίδρυση
Ιστορία
Διάρθρωση
Πρόσωπα της Εταιρείας
The Archaeological Society Foundation
Χορηγοί
Επιστημ. Υπηρεσίες
Βιβλιοθήκη
Ηλεκτρονικός Κατάλογος
Ανασκαφές
Πρόσφατες Ανασκαφές
Ιστορία των Ανασκαφών
Αναστηλώσεις
Μουσεία
Δημοσιεύσεις
Επικαιρότητα
ΕΣΠΑ
Διαβουλεύσεις
Διακηρύξεις
Διασυνδέσεις
Επικοινωνία



Ο ΜΕΝΤΩΡ
3μηνιαία έκδοση
 

Copyright © 2003
Η Εν Αθήναις
Αρχαιολογική Εταιρεία
All rights reserved

σχεδίαση & ανάπτυξη από:
Ανασκαφές > Ιστορία των Ανασκαφών > Πελοπόννησος > Αρκαδία


    Ανάληψη

    Τοπογραφικά

    Ο ασβεστολιθικός, ύψους 922 μ. λόφος της Ανάληψης Κυνουρίας βρίσκεται στα μέσα περίπου της απόστασης που χωρίζει την Τρίπολη από την Σπάρτη, 4 χλμ. δυτικά του χωριού Βούρβουρα. Ονομάστηκε έτσι από το μικρό ξωκκλήσι της Ανάληψης που υπάρχει στη νοτιοανατολική πλευρά του. Ο λόφος, ο οποίος εκτείνεται με κατεύθυνση από ΒΔ προς ΝΑ προς μια ελισσόμενη στροφή του -τις περισσότερες μέρες του χρόνου ξηρού- Σαρανταπόταμου, παρουσιάζει μέγιστο μήκος περ. 300 μ. και πλάτος περ. 200 μ. Οι πλαγιές του λόφου είναι προς τα βόρεια, βορειοανατολικά και ανατολικά πολύ απόκρημνες, ιδιαίτερα δε προς τα βόρεια όπου τα βράχια πέφτουν σχεδόν κατακόρυφα και σε βάθος άνω των 50 μέτρων προς τον Σαρανταπόταμο. Η κορυφή του λόφου εμφανίζει το υψηλότερό της σημείο στα ΒΑ, όπου σήμερα είναι ορατά τα ερείπια ενός φράγκικου πύργου. Τις ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για εγκατάσταση παρουσιάζει η ΝΔ πλευρά του λόφου (δομημένη από φυσικά άνδηρα, προστατευμένη από τους ανέμους). Στα νότια και δυτικά του λόφου απλώνεται η πεδιάδα της Αράχωβας ή των Καρυών. Ακριβώς δυτικά του λόφου της Ανάληψης υπάρχει ένας μικρότερος, με επίπεδη επιφάνεια λόφος (διαστ. 70 Χ 60 μ.) πάνω στον οποίο αποκαλύφθηκε το μυκηναϊκό νεκροταφείο. Βρίσκεται σε ύψος 903 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας και εκτείνεται από τα ανατολικά προς τα δυτικά.

    Έρευνες στον λόφο της Ανάληψης πριν τις ανασκαφές της Αρχαιολογικής Εταιρείας

    Αρχαία στον λόφο της Ανάληψης εντοπίστηκαν για πρώτη φορά το 1834 από τον βρετανό στρατηγό A. Jochmus. Ο Jochmus αναφέρει ίχνη αρματοτροχιών πάνω στο λόφο και ταυτίζει τη θέση με τη λακωνική πολίχνη Καρυές (Θουκυδίδης V, 55-Παυσανίας VIII, 13). Για πρώτη φορά ως «Ανάληψις» αναφέρεται στη βιβλιογραφία η θέση το 1895 από τον W. Loring. Και αυτός ο ερευνητής ταυτίζει τη θέση με τις Καρυές. Στην έκθεσή του κάνει λόγο για ερείπια ενός μεγάλου κτίσματος στην κορυφή του λόφου, τμήματα ενός «ελληνικού τείχους» (Hellenic Wall) στη νότια κλιτύ του και διάσπαρτη μελαμβαφή κεραμική σε διάφορα σημεία του λόφου. Τα έτη 1899 και 1900 ακολουθούν περιηγήσεις του λόφου από τον Κ. Ρωμαίο. Συλλέχθηκαν αποσπασματικά σωζόμενες επιγραφές με στοιχεία του λακωνικού αρχαϊκού αλφαβήτου και μικροευρήματα ιστορικών αλλά και προϊστορικών περιόδων. Ο Ρωμαίος βρίσκει κοντά στην όχθη του Σαρανταπόταμου ένα αναθηματικό αγγείο με χάραγμα που αναφέρεται στον Αλφιό και ταυτίζει έτσι τον Σαρανταπόταμο με τον Αλφειό. Την εποχή εκείνη ο Ρωμαίος θεωρεί πιθανή την ταύτιση της θέσης τόσο με τις Καρυές όσο και με τον τεγεατικό δήμο της Φυλάκης.

    Οι ανασκαφές της Αρχαιολογικής Εταιρείας στους δύο λόφους της Ανάληψης υπό τη διεύθυνση του Κ.Α. Ρωμαίου

    Στη θέση αυτή διενήργησε ανασκαφές η Αρχαιολογική Εταιρεία κατά τα έτη 1950, 1954-1958 και 1961 υπό τη διεύθυνση του Κ. Ρωμαίου. Επιδίωξη του Ρωμαίου ήταν κατά κύριο λόγο ο εντοπισμός και η αποκάλυψη του διάσημου στην αρχαιότητα ιερού της Αρτέμιδος Καρυάτιδος. Η επιθυμία αυτή έμεινε, εν τέλει, ανεκπλήρωτη, αφού απρόσμενα αποκαλύφθηκε μυκηναϊκή νεκρόπολη στον μικρότερο επίπεδο λόφο. Η νεκρόπολη αυτή αποτελείτο συνολικά από 12 ταφικά κτίσματα:

    1. από έναν μεγάλο θολωτό τάφο διαμέτρου 8, 650 μ., ο οποίος είχε κτιστεί στη νοτιοανατολική κλιτύ του μικρότερου λόφου,
    2. από 8 μικρούς θολωτούς διαμέτρου μεταξύ 2, 480 και 3, 200 μέτρων που βρέθηκαν βυθισμένοι στο ανατολικό μισό της επίπεδης επιφάνειας του λόφου αυτού,
    3.  από δύο μικρούς κιβωτιόσχημους τάφους στη νοτιοδυτική πλευρά του μεγάλου λόφου και
    4. από έναν τάφο αγνώστου σχήματος που ανασκάφθηκε τμηματικά στη ΒΑ απόκρημνη πλαγιά του μεγάλου λόφου.

     Πέρα από το νεκροταφείο αποκαλύφθηκαν και κάποια μυκηναϊκά αγγεία με ίχνη καύσης στο μεγάλο λόφο, κάτω από το αποκαλούμενο Πρυτανείο.

    Η Ανάληψη κατά τη 2η χιλιετία π.Χ.

    Σύμφωνα με την ανάλυση της κεραμικής τα ταφικά κτίσματα του νεκροταφείου υπάγονται σε τρεις χρονολογικές φάσεις:

    1. Στην εποχή των λακκοειδών τάφων, δηλ. στην Μεσοελλαδική ΙΙΙ – Υστεροελλαδική Ι (ο ένας κιβωτιόσχημος τάφος και μία τουλάχιστον ταφή του ασαφούς ταφικού σχήματος «στον Αλφειό»),
    2. Στη χρονική περίοδο μεταξύ ΥΕ ΙΙΑ και ΥΕ ΙΙΒ/ΙΙΙΑ1 (μεγάλος θολωτός, στρώμα καταστροφής κάτω από το Πρυτανείο που ίσως ανήκαν αρχικά στον οικισμό που αντιστοιχούσε στο μυκηναϊκό νεκροταφείο).
    3. Στη χρονική περίοδο μεταξύ ΥΕ ΙΙΙΑ2 και ΥΕ ΙΙΙΒ1 (μικροί θολωτοί τάφοι, μία τουλάχιστον ταφή στο ταφικό κτίσμα «στον Αλφειό»

     

    Χαρακτηριστικά των ταφικών κτισμάτων:

    Η έλλειψη κτιστού δρόμου, η θεμελίωση της θόλου με μεγάλους ογκολίθους και η τοιχοδομία του θαλάμου από επίπεδες σχιστολιθικές πλάκες συνδέουν τον μεγάλο θολωτό τάφο με τον θολωτό τάφο του Αιγίσθου στις Μυκήνες. Ο τάφος ήταν συλημένος, ο μεγαλόπρεπος όμως χαρακτήρας των κτερισμάτων του τελευταίου στρώματος (ανακτορικοί πιθαμφορείς, δύο κτένια από ελεφαντόδοντο, τμήματα οδοντόφρακτου κράνους, μικροευρήματα από χρυσό, άργυρο και ήλεκτρο, εισηγμένο από τη βόρεια Ευρώπη) αποτελούν σαφείς ενδείξεις της υψηλής οικονομικής και κοινωνικής θέσης των ενταφιασμένων. Η σίγουρη προέλευση τεσσάρων ειδωλίων από τους μικρούς θολωτούς τάφους 1, 2, 6 και 8 υποδηλώνει ότι οι παραπάνω τάφοι ήσαν κατά τη διάρκεια της περιόδου ΥΕ ΙΙΙΑ1 μέχρι ΥΕ ΙΙΙΑ2/Β1 όντως σε λειτουργία. Δυστυχώς τα μικρά κλειστά κεραμικά σχήματα της πρώιμης μυκηναϊκής περιόδου που φυλάσσονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και φέρουν την επιγραφή «Ανάληψις» δεν μπορούν να αποδοθούν με ασφάλεια στους μικρούς θολωτούς τάφους, αφού κάτι τέτοιο δεν επιβεβαιώνεται μέσα από τα ημερολόγια. Συνεπώς ο ακριβής προσδιορισμός του χρόνου οικοδόμησης των μικρών θολωτών τάφων καθώς και η αξιολόγηση της χρονικής τους σχέσης προς τον μεγάλο θολωτό είναι προς το παρόν αδύνατη. Η ομοιομορφία των κτισμάτων και ο ομοιογενής χαρακτήρας των κτερισμάτων υποδηλώνουν πάντως ταφικές εγκαταστάσεις ατόμων ή οικογενειών που κατείχαν μια σχετικά ισότιμη μεταξύ τους θέση. Τυπικό φαινόμενο της εποχής των λακκοειδών τάφων είναι η χρήση μικρών κιβωτιόσχημων τάφων για παιδικές ταφές, ενώ από τον τάφο κοντά «στον Αλφειό»: αξιοσημείωτα είναι μόνο τα αγγεία που βρέθηκαν στο εσωτερικό του και χρονολογούνται στις φάσεις ΥΕ Ι και ΥΕ ΙΙΙΑ2.

    Ενδείξεις στο υλικό της Ανάληψης για επικοινωνία με άλλες γεωγραφικές περιοχές Κατά την εποχή των λακκοειδών τάφων το υλικό εμφανίζει τυπολογικές σχέσεις με ανάλογο υλικό από την Αργολίδα, την Αττική και τη Βοιωτία. Κατά τη διάρκεια της ΥΕ ΙΙ υποδηλώνονται πολιτισμικές σχέσεις με την Αργολίδα καθώς και κρητική πολιτισμική επίδραση. Μεταξύ των φάσεων ΥΕ ΙΙΙΑ και ΥΕ ΙΙΙΒ1 όλο το υλικό –πλήν ενός αγγείου με καλές αντιστοιχίες στην Αργολίδα και ενός σπάνιου για τα δεδομένα της ηπειρωτικής Ελλάδας αγγείου (ενός αμφορίσκου κατασκευασμένου σε γκρίζα τεχνική)- τα περισσότερα αγγεία θα μπορούσαν να είχαν βρεθεί σε οποιαδήποτε σημείο της μυκηναϊκής επικράτειας.

    Η Ανάληψη κατά την 1η χιλιετία π.Χ.
    Σύμφωνα με τις εκθέσεις του Κ. Ρωμαίου ο λόφος κατοικείτο συνεχώς από τα γεωμετρικά έως τα υστεροελληνιστικά χρόνια. Πλήρως δημοσιευμένα είναι ωστόσο μόνο κάποια ερυθρόμορφα αγγεία από την Σ. Καρούζου, τα οποία προέρχονται από απλές ιδιωτικές οικίες στη νοτιοδυτική πλευρά του μεγάλου λόφου. Ο Ρωμαίος κάνει λόγο για δύο στρώματα καταστροφής στον μεγάλο λόφο τα οποία χρονολόγησε στον 4ο και 2ο αι. π.Χ. αντίστοιχα. Το πρώτο το συνέδεσε αιτιολογικά με την καταστροφή των Καρυών το 356 π.Χ. από τον βασιλιά Αρχίδαμο (Ξενοφ. Ελληνικά VII, 1), το δεύτερο με την καταστροφή της Ιάσου το 147 π.Χ. από τον Μεναλκίδα (Παυσανίας VII, 13). Η νεότερη ενασχόληση με το θέμα της ταύτισης της θέσης στα κλασικά χρόνια είναι του Γ. Πίκουλα, Η νότια Μεγαλοπολιτική Χώρα από τον 8ο π.Χ. ως τον 4ο μ.Χ. αιώνα (1988) 39 υποσημ. 116, ο οποίος τείνει σε μια ταύτιση της θέσης με τις Καρυές.

    Η σημερινή εικόνα των δύο λόφων της Ανάληψης
    Από τον μικρότερο λόφο του μυκηναϊκού νεκροταφείου διακρίνεται μέσα από πυκνή βλάστηση μόνο το κάτω μέρος του μεγάλου θολωτού τάφου (σωζόμενο ύψος περ. τέσσερα μέτρα). Από τον μεγάλο λόφο φαίνονται: τμήματα του «ελληνιστικού» τείχους στη δυτική του πλευρά, το αποκαλούμενο από τον Ρωμαίο Πρυτανείο καθώς και ένα δωμάτιο με «θρόνο».

    Βιβλιογραφία

    Ανασκαφικές εκθέσεις:

    •  Κ.Α. Ρωμαίος, Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας (ΠΑΕ) (1950) 234-241- (1954) 270-286- (1955) 241-242- (1956) 185-186- (1957) 110-111- (1958) 165-166- (1961) 167-168.

    Δημοσίευση μυκηναϊκού νεκροταφείου:

    • K. Kalogeropoulos, The Mycenaean Cemetery of Analipsis in Arcadia, σε: E. de Miro, L. Godart, A. Sacconi (επιμ.), Atti e memorie del secondo congresso internazionale di Micenologia, Roma-Napoli, 14-20 ottobre 1991 (1996) 1205-1209.
    • K. Kalogeropoulos, Die frühmykenischen Grabfunde von Analipsis (Südöstliches Arkadien). Mit einem Beitrag zu den palatialen Amphoren des griechischen Festlandes, Bibliothek der Archäologischen Gesellschaft zu Athen 175 (1998)

    Δημοσίευση ερυθρόμορφης κεραμικής:

    • Σ. Καρούζου, Η Ελένη της Σπάρτης. Η μεγάλη πρόχους από την Ανάληψη της Κυνουρίας, Αρχαιολογική Εφημερίς 124 (1985) 33-44.

                                                  Κωνσταντίνος Καλογερόπουλος




    Ανακαλύψτε τους χώρους ανασκαφών και μελετών της Εταιρείας

     
     Σ. Δάκαρη, Ι. Βοκοτοπούλου, Α.Φ. Χριστίδη. Τα χρηστήρια ελάσματα της Δωδώνης. Των ανασκσφών Δ. Ευαγγελίδη. Τόμος Ι. Επίγραφές 1-2220. Τόμος ΙΙ. Επιγραφές 2221-4216. Επιμέλεια Σωτήρη Τσέλικα. Ευρετήριο Γεωργίου Παπαδόπουλου. Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 285, 286. Αθήναι 2013. τόμος Ι (ΒΑΕ285). 2
      

    Αν επιθυμείτε να ενημερώνεστε για τις δραστηριότητες της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, εγγραφείτε στο μηνιαίο δελτίο ενημέρωσης
     

      Βοήθεια χρήσης | Χάρτης πλοήγησης | Όροι χρήσης | Δικαιώματα